Timur'un Fransa Kralına Farsça Yazdığı Mektup

Timur'un Fransa Kralına Farsça Yazdığı Mektup
Târık İLERİ tarafından yazıldı.   
Salı, 14 Şubat 2017 19:30

 

alt

Timur, Yıldırım’ı Ankara Savaşı’nda mağlub ettikten sonra, Fransa Kralı’na Farsça bir mektup göndermiştir [Archives nationales, J937/II/ No7]. Mektup hem bir zafernâme, hem bir ticarî muahedenâme mahiyetindedir. Yıldırım, Niğbolu’da Fransızları da yenmişti, Timur bu yüzden “sizin ve bizim düşmanlarımız kahr u zebun edildi” demiştir. Silvestre de Sacy mektubu Latince tercümesiyle beraber neşretmiştir [“Mémoire sur une correspondance inédite de Tamerlan avec Charles VI”, Mémoires de l’Académie des inscriptions et belles-lettres, VI (1822), s. 470 – 522]. de Sacy’nin de işaret ettiği üzere mektupta imla hataları ve siliklikler vardır. Nizameddin Şami’ye bakacak olursak Timur mektup yazıldığı sırada Sivrihisar’da olmalıdır. Bu mektup haricinde Timur ve oğlu Miranşah’ın birer mektubunun Latince nüshaları vardır.

 

alt

Mektubun Farsça orijinal metni:

امیر کبیر تمور کوران زید عمره

ملک ری دفرنسا

صد هزار سلام و آرزومندی ازین محب خود با جهان ارزمندی بسیار بعد از تبلیغ ادعیه رای عالی آن امیر کبیر را نموده می‌شود که که فری فرنسکس تعلیم‌دِه بدین طرف رسید و مکاتب ملکان را آورد و نیک‌نامی و عظمت و بزرکوری آن امیر کبیر را عرضه کرد عظیم شادمان شدیم و نیز تقریر کرد که با لشکر انبوه روانه شد بیاری باری تعالی و دشمانان مارا و شمارا قهر و زبون کرد من بعد فری جوان مارحسیا سلطانیه به خدمت فرستاده شد وی بخدمت تقریر کند هرچه واقع شد اکنون توقع از آن امیر کبیر داریم دائماً مکاتیب همایون فرستاده شود و سلامتی آن امیر کبیر باز نماید تا تسلی خاطر حاصل آید دیگر می‌باید که بازرگانان شما را بدین طرف فرستاده شود که اینجایگه ایشانرا معزز و مکرم سازیم و نیز بازرگانان ما بدان طرف رجوع سازند ایشانرا نیز معزز و مکرم سازند و بر ایشان کسی زور و زیادتی نکند زیرا دنیا ببازرگانان آبادانست زیادت چه ابرام نمایم دولت باد در کامرانی بسیار سال و السلام تحریر فی غره محرم المکرم سنه خمسه و ثمانمایه الهجریه

Okunuşu:


“Emîr-i Kebîr Temir Kür[eg]ân zîde omrehu

Melik Roy d’Fransa [Roi de France]

Sad hezâr selâm ve ârzûmendî ez în muhibb-i hod bâ cihân arzmendî-yi bisyâr ba’d ez teblîğ-i ed’iye re’y-i âlî-yi ân Emîr-i Kebîr râ numûde mî şeved ki ki Fri Fransiskos-i ta’lîmide bedîn taraf resîd ve mekâtib-i melikân râ âverd ve nîknâmî ve azamet ve bozorgverî-yi ân Emîr-i Kebîr râ arze kerd azîm şâdumân şodîm ve nîz taqrîr kerd ki bâ leşker-i enbûh revâne şod ve be-yârî-yi Bârî-yi Te’âlâ ve duşmânân-ı mâ râ ve şomâ râ kahr u zebûn kerd. Min ba’d Fri Cuvan-i Mar Hasya [frére Jean] Sultaniye be-hidmet firistâde şod. Vey be-hidmet taqrîr koned herçi vâki şod. Eknûn tevki ez ân Emîr-i Kebîr dârîm dâiman mekâtîb-i humâyûn firistâde şeved ve selâmetî-yi ân Emîr-i Kebîr bâz numâyed tâ tesellî-yi hâtır hâsıl âyed. Dîger mî bâyed ki bâzirgânân-i şomâ râ bedîn taraf firistâde şeved ki îşân râ muazzez ve mukerrem sâzîm ve nîz bâzirgânân-i mâ bedân taraf rucû` sâzend îşân râ nîz muazzez ve mukerrem sâzend ve ber îşân kesî zûr ve ziyâdetî ne-koned zîrâ donyâ be-bâzirgânân âbâdânest. Ziyâdet çi ibrâm numâyîm. Dovlet bâd der kâmurânî-yi bisyâr sâl ve’s-selâm. Tahrîr fî gurre Muharremu’l-mukerrem sene hamse ve semâniye el-hicriye.”

Türkçesi:

Uluğ Beğ Temir Küregen -ömrü ziyâde olsun-

Fransa Kralı’na, bu dostundan yüz bin selam ve iyi dilekler… Duaların tebliğinden sonra, yüce Kral’a belirtilir ki birader vaiz Fransiskos bu tarafa erişti, kralların mektuplarını getirdi ve yüce Kral’ın şanını ve büyüklüğünü arz etti. Çok sevindik, biz de bildiririz ki kalabalık orduyla gidildi ve yüce Yaradan’ın yardımıyla sizin ve bizim düşmanlarımız kahr u zebun edildi. Ondan sonra, Sultaniyeli birader Mar Hasya [Süryanice piskopos] Jean görevlendirildi. O, her ne vâki olduysa bildirir. Daima Yüce Kral’dan mektuplar gönderilsin ve Yüce Kral’ın esenliği belirtilsin ki gönül teselli bulsun. Ayrıca gerektir ki sizin tüccarlarınız bu tarafa gönderilip izzetli ve ikramlı olalar, bizim tüccarlarımız dahi o tarafa gönderilip onlar dahi izzetli ve ikramlı olalar, onlara kimse zorluk ve aşırılık etmesin. Zira dünya tüccarlarla bayındır olur. Daha ne diyelim. Nice yıllar kutlu oluna. Hicrî 805 yılının Muharrem ayının ilk günü [1 Ağustos 1402] yazıldı.